Alt ıslatma nedir?
Mesane kontrolü çocuklarda kademeli gelişir. 5 yaşından sonra devam eden istemsiz idrar kaçırmaya enürezis denir. Yalnızca uykuda oluyorsa gece enürezisi, gündüz de kaçırma varsa gündüz ıslatma olarak değerlendirilir.
İki biçimi vardır:
- Birincil (primer): Çocuk hiç kuru dönem yaşamamıştır. En sık görülen biçimdir.
- İkincil (sekonder): En az 6 ay kuru kaldıktan sonra yeniden başlamıştır. Bu biçimde altta yatan bir sebep (enfeksiyon, kabızlık, psikolojik bir olay, nadiren şeker hastalığı) daha sık bulunur.
Neden olur?
- Mesane kapasitesinin ve kontrolünün geç olgunlaşması
- Uykudan uyanma güçlüğü — dolu mesane sinyalinin çocuğu uyandıramaması
- Gece idrar üretiminin fazla olması (hormonal ritim farkı)
- Kabızlık — dolu bağırsak mesaneye baskı yapar. En sık gözden kaçan sebeptir.
- İdrar yolu enfeksiyonu (ayrıntı)
- Kalıtım — anne veya babada aynı öykü varsa sıklık artar
- Psikolojik etkenler — kardeş doğumu, okul değişikliği, ailede gerginlik
Ne zaman hekime gidilmeli?
- 5 yaşını geçmiş ve ıslatma devam ediyorsa
- Kuru kaldıktan sonra yeniden başladıysa
- Gündüz de kaçırma, sıkışma veya idrar yaparken ağrı varsa
- İdrar kokusu değiştiyse, ateş eşlik ediyorsa
- Çok su içme ve çok idrara çıkma birlikteyse
- Çocuk bu durumdan belirgin biçimde utanıyor, sosyal olarak etkileniyorsa
Tanı
Ayrıntılı öykü, muayene ve idrar tetkiki genellikle yeterlidir. Gerekirse mesane günlüğü (içilen sıvı ve idrar miktarının kaydı), ultrason ve ileri değerlendirme yapılır. İlk olarak kabızlık ve enfeksiyon mutlaka dışlanır.
Tedavi
1. Davranışsal düzenlemeler (her olguda ilk basamak)
- Gündüz bol sıvı, akşam saatlerinde sıvıyı azaltmak
- Yatmadan önce mutlaka tuvalete gitmek
- Düzenli tuvalet saatleri; idrarı uzun süre tutmamak
- Kabızlığı tedavi etmek — çoğu olguda tek başına belirgin fayda sağlar
- Kuru geçen geceleri fark etmek ve övmek; ıslak geceleri sorun etmemek
- Kafeinli içeceklerden (kola, çay) uzak durmak
2. Alarm tedavisi
Nem sensörlü alarm cihazı, ilk damlada çocuğu uyandırarak dolu mesane ile uyanma refleksini öğretir. Sabır ister (haftalar sürer) ama uygun olgularda kalıcı sonuç verir.
3. İlaç tedavisi
Hekim, gerekli gördüğü olgularda gece idrar üretimini azaltan ya da mesaneyi rahatlatan ilaçlar önerebilir. İlaç kararı ve süresi hekime aittir; kendi başınıza ilaç başlamayın.